الشيخ محمد هادي اليوسفي الغروي ( مترجم : حسينعلى عربى )

137

موسوعة التاريخ الإسلامي ( تاريخ تحقيقى اسلام ) ( فارسي )

قيمت و عكس‌ها و نقاشىهاى زيادى را جمع‌آورى كرده بودند كه عقل‌ها را به تعجب وامىداشت . ( 1 ) بعضى از مورخان در مورد اسراف‌ها و زياده‌طلبىهاى خسرو پرويز توضيحاتى داده‌اند . از جمله حمزه اصفهانى در كتاب سنّى ملوك الارض مىنويسد : « خسرو پرويز سه هزار زن و دوازده هزار كنيز آواز خوان و رقاص داشت و شش هزار نفر از او محافظت مىكردند و هشت هزار و پانصد اسب ورزيدهء جنگى و دوازده هزار الاغ و قاطر و هزار شتر و شصت فيل جنگى در اختيار داشت . » « 1 » ( 2 ) نظام اجتماعى در زمان ساسانيان ، نظام طبقاتى بود كه البته از قديم وجود داشت ؛ ولى در زمان آنها شديدتر شده بود و يكى از مورّخان ايرانى در مورد نظام طبقاتى ساسانيان مىنويسد : « از مهم‌ترين عوامل تفرقه در ميان ايرانيان ، وجود نظام طبقاتى بود كه ساسانيان آن را به شدت در ايران اجرا مىكردند . اگر چه ريشه‌هاى آن از قديم در ايران وجود داشت ؛ ولى ساسانيان به طور جدى آن را تشديد كردند . در زمان آنها ملكيت فردى در هفت خانوادهء خاص محصور بود و عموم مردم از اين حق محروم بودند . در آن دوران ، جمعيت ايران تقريبا صد و چهل ميليون نفر بود و اگر فرض كنيم كه خانواده‌هاى هفت‌گانه هفتصد هزار نفر بوده‌اند و اگر امراى بلاد و مالكان كوچك را هم هفتصد هزار نفر در نظر بگيريم ؛ در آن صورت كسانى كه از حق مالكيت بهره‌مند بوده‌اند در حدود يك و نيم ميليون از ميان صد و چهل ميليون نفر بوده‌اند . » « 2 » ( 3 ) مؤلف كتاب ايران در عهد ساسانيان ، از يكى از مورّخان عربى نقل كرده است : « كارگران و كشاورزان در زمان ساسانيان در نهايت سختى و بيچارگى زندگى مىكردند و وظيفه‌شان به هنگام جنگ‌ها اين بود كه پياده به دنبال لشكر راه بيفتند ، گويى كه بر پيشانى آنها مهر بندگى خورده بود و با تمام اين اعمال شاقه به هيچ نوايى نمىرسيدند . » « 3 » ( 4 ) نويسندهء مسلمان ، شكيب ارسلان ، مىنويسد :

--> ( 1 ) . سنّى ملوك الارض ، ص 420 . ( 2 ) . تاريخ اجتماعى ايران ، ج 2 ، ص 24 - 26 . ( 3 ) . ايران در عهد ساسانيان ، ص 424 .